नवचैतन्य टाईम्स माडग्याळ वार्ताहर ( विजय चौगुले):- जत तालुक्याच्या पूर्व भागात यंदा मान्सूनने पाठ फिरवल्याने दुष्काळसदृश परिस्थिती अधिकच गंभीर बनत चालली आहे. शेतकऱ्यांनी स्वतःच्या मुलाप्रमाणे जपलेल्या आणि लाखो रुपयांची गुंतवणूक केलेल्या डाळिंब बागा आता वाचवण्यासाठी विकतचे पाणी टँकरने आणण्याची वेळ आली आहे. "पाणी आहे का काका, पाणी आहे का मामा, पाणी आहे का पाहुणा?" अशी विचारणा करत शेतकरी पाण्याच्या शोधात भटकताना दिसत आहेत. अनेक गावांमध्ये पाण्यासाठी सुरू असलेली धावपळ आणि डाळिंब बागा वाचविण्यासाठीची धडपड हे चिंताजनक चित्र सध्या सर्वत्र पाहायला मिळत आहे. जत पूर्व भाग हा आधीपासूनच कमी पावसाचा प्रदेश म्हणून ओळखला जातो. यंदा मात्र जून महिना संपत आला तरी समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. काही ठिकाणी किरकोळ सरी कोसळल्या असल्या तरी त्याचा शेतीला कोणताही फायदा झालेला नाही. उलट प्रचंड उष्णता, कोरडे वारे आणि वाढते तापमान यामुळे जमिनीतील ओलावा पूर्णपणे नष्ट झाला आहे. परिणामी विहिरी, बोअरवेल, शेततळी आणि पाण्याचे इतर स्रोत कोरडे पडण्याच्या मार्गावर आहेत. डाळिंब हे जत तालुक्यातील अनेक शेतकऱ्यांचे प्रमुख नगदी पीक आहे. एका एकर डाळिंब बागेसाठी लाखो रुपयांचा खर्च करावा लागतो. रोपे, ठिबक सिंचन, औषध फवारणी, खत, मजुरी आणि देखभाल यावर मोठ्या प्रमाणात खर्च झालेला आहे. सध्या अनेक बागांमध्ये डाळिंब फळधारणेच्या अवस्थेत असून १०० ते १२५ ग्रॅम वजनाची फळे झाडावर लागलेली आहेत. अशा वेळी पाण्याचा तुटवडा निर्माण झाल्याने फळांची वाढ खुंटण्याची, फळगळ होण्याची आणि उत्पादन घटण्याची भीती निर्माण झाली आहे. सोन्याळ,, लाकडेवाडी, बंडगरवाडी, गारळेवाडी, अंकलगी, तसेच परिसरातील अनेक गावांमध्ये शेतकरी टँकरद्वारे पाणी आणून डाळिंब बागांना जीवदान देण्याचा प्रयत्न करत आहेत. काही शेतकऱ्यांना एका टँकरसाठी हजारो रुपये मोजावे लागत आहेत. आधीच शेतीतील उत्पन्न अनिश्चित असताना पाण्यासाठी अतिरिक्त खर्च करावा लागत असल्याने आर्थिक संकट अधिक गडद होत आहे. विशेष म्हणजे, आता टँकरसाठी पाणी मिळवणे देखील कठीण झाले आहे. अनेक टँकर चालकांना दूरवरच्या गावांमधून पाणी भरून आणावे लागत आहे. काही ठिकाणी टँकरच्या प्रतीक्षेत शेतकऱ्यांना अनेक दिवस थांबावे लागत आहे. पाणी वेळेवर मिळाले नाही तर झाडांना ताण बसून संपूर्ण बाग धोक्यात येऊ शकते, अशी भीती शेतकरी व्यक्त करत आहेत. शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे की, डाळिंब बाग उभी करण्यासाठी अनेक वर्षांची मेहनत लागते. एखाद्या वर्षी पाणीटंचाईमुळे बाग खराब झाली तर पुन्हा पूर्ववत उत्पादन मिळविण्यासाठी मोठा कालावधी लागतो. त्यामुळे कितीही खर्च आला तरी बाग वाचवण्याशिवाय पर्याय नसल्याचे शेतकरी सांगत आहेत. काही शेतकऱ्यांनी कर्ज काढून बागा उभ्या केल्या आहेत. आता पावसाअभावी बागा संकटात आल्याने त्यांची चिंता अधिकच वाढली आहे. दरम्यान, पावसाअभावी खरीप हंगाम देखील धोक्यात आला आहे. अनेक शेतकऱ्यांनी पेरणी पुढे ढकलली असून काहींनी केलेली पेरणी उगवण न झाल्याने वाया जाण्याच्या मार्गावर आहे. जनावरांच्या चाऱ्याचाही प्रश्न निर्माण होऊ लागला आहे. त्यामुळे संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्था संकटाच्या छायेत सापडली आहे. हवामान विभागाकडून पावसाचे अंदाज दिले जात असले तरी प्रत्यक्षात अपेक्षित पाऊस पडत नसल्याने शेतकरी हतबल झाले आहेत. रोज सकाळी आणि संध्याकाळी आकाशाकडे नजर लावून बसलेल्या शेतकऱ्यांना आता वरुणराजाच्या कृपेचीच प्रतीक्षा आहे. वेळेत पाऊस झाल्यास डाळिंब बागा आणि खरीप पिकांना मोठा दिलासा मिळू शकतो. मात्र पावसाने आणखी उशीर केला तर जत पूर्व भागातील हजारो शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडण्याची भीती व्यक्त होत आहे. सध्या तरी डाळिंब उत्पादक शेतकऱ्यांची एकच मागणी आहे—"वरुणराजाने लवकरात लवकर हजेरी लावावी आणि डाळिंब बागांसह संपूर्ण शेतीला जीवनदान द्यावे." पाण्याच्या एका थेंबासाठी सुरू असलेली शेतकऱ्यांची धडपड पाहता जत पूर्व भागातील परिस्थिती दिवसेंदिवस अधिक गंभीर होत असल्याचे स्पष्टपणे दिसून येत आहे.
